Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin sistematik olarak belirlenip önceliklendirildiği ve kontrol altına alındığı süreçtir. 6331 sayılı Kanun ve İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, her işverene risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma yükümlülüğü getirir.
Risk değerlendirmesi ekibi
Değerlendirme tek kişinin masa başında hazırladığı bir doküman değildir. Yönetmelik, ekipte şu kişilerin bulunmasını ister:
- İşveren veya işveren vekili
- İşyerinde görevli iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi
- Çalışan temsilcisi
- Destek elemanı
- İşyerindeki bölümleri temsil eden ve riskleri bilen çalışanlar
Aşama aşama risk değerlendirmesi
- Tehlikelerin tanımlanması: Saha incelemesi, iş akışı, makine ve ekipmanlar, kullanılan kimyasallar, geçmiş kaza ve ramak kala kayıtları incelenir.
- Risklerin belirlenmesi ve analizi: Her tehlikenin yol açabileceği zarar ve bu zararın ortaya çıkma olasılığı seçilen yöntemle puanlanır.
- Kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Önlemler kontrol hiyerarşisine göre seçilir: tehlikeyi ortadan kaldırma, daha az tehlikeli olanla değiştirme, mühendislik önlemleri, idari önlemler ve en son kişisel koruyucu donanım.
- Dokümantasyon: Bulgular, puanlar, önlemler, sorumlular ve termin tarihleri kayıt altına alınır.
- Güncelleme ve takip: Alınan önlemlerin etkinliği izlenir, değerlendirme belirli aralıklarla ve gerektiğinde yenilenir.
Fine-Kinney yöntemi
Fine-Kinney yönteminde risk skoru üç parametrenin çarpımıyla bulunur:
Risk = Olasılık × Frekans (maruziyet sıklığı) × Şiddet
| Risk skoru | Risk düzeyi | Yaklaşım |
|---|---|---|
| R < 20 | Önemsiz | Önlem öncelikli değil |
| 20 – 70 | Olası | Gözetim altında tutulmalı |
| 70 – 200 | Önemli | Uzun dönemde iyileştirilmeli |
| 200 – 400 | Yüksek | Kısa dönemde iyileştirilmeli |
| R > 400 | Tolerans gösterilemez | Hemen önlem alınmalı, gerekirse iş durdurulmalı |
Maruziyet sıklığını ayrıca hesaba kattığı için sanayi, inşaat ve sürekli üretim yapılan işyerlerinde ayrıntılı ve ayırt edici sonuçlar verir.
L tipi (5×5) matris yöntemi
Matris yönteminde olasılık ve şiddet 1–5 arası puanlanır ve çarpılır; skor 1 ile 25 arasında çıkar:
| Skor | Risk düzeyi |
|---|---|
| 1 | Önemsiz |
| 2 – 6 | Düşük |
| 8 – 12 | Orta |
| 15 – 16 | Yüksek |
| 20 – 25 | Tolerans gösterilemez |
Uygulaması kolay ve anlaşılırdır; ofis, mağaza, otel gibi riskleri görece sınırlı işyerlerinde pratik bir çözümdür.
Hangi yöntemi seçmeli?
Mevzuat belirli bir yöntemi zorunlu tutmaz; önemli olan işyerine uygun, tutarlı ve gerekçelendirilebilir bir yöntem seçilmesidir. Tehlike sayısı fazla ve maruziyetin değişken olduğu işyerlerinde Fine-Kinney, daha sade işyerlerinde L tipi matris genellikle yeterlidir. Bazı işletmelerde iki yöntem birlikte kullanılabilir.
Ne zaman yenilenmeli?
Risk değerlendirmesi çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir. İşyerinin taşınması, yeni makine veya teknoloji kullanılması, iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay yaşanması gibi durumlarda ise süre beklenmeden güncellenmelidir.
Sahada yapılan, fotoğraflı ve uygulanabilir önlemler içeren bir risk değerlendirmesi için uzman ekibimizle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat değişebileceğinden işletmenize özel durum için uzmanlarımıza danışın.
